Dharmapelgrim Yogi 

     De weg loopt door het hart

Hatha Yoga

Hatha Yoga is de in het Westen meest bekende vorm van Yoga. Het woord 'Hatha' is een samentrekking van 'ha' (zon) en 'tha' (maan). Zon en maan vertegenwoordigen in deze alle polariteiten zoals positief - negatief. De Hatha Yogi streeft naar harmonie en balans in lichaam en geest door middel van het beheersen van levensenergie (prana) . Daarbij spelen lichaamshoudingen (asana's) en volledige beheersing van en controle over de adem een grote rol (pranayama). De wijze waarop Hatha Yoga tegenwoordig - vooral in het westen - wordt beoefend, heeft naar mijn inschatting nog maar weinig van doen met de doelstellingen en attituden van de Yogi’s in het oude én huidige India, en daarbuiten. In het westen lijkt Hatha Yoga vrijwel geheel losgemaakt van de filosofische en op zelf-onderzoek gerichte basis. Daarvoor in de plaats is een op zich lofwaardig streven naar lichamelijke en geestelijke gezondheid gekomen, naar "mens sana in corpore sano" ( = een gezonde geest in een gezond lichaam). Menige westerse Hatha Yoga cursus mist m.i. de essentie van de oorspronkelijke Yoga, waardoor het op zijn best een van Yoga afgeleide vorm van fitness en ontspanning genoemd zou mogen worden. Het zij zo. Want het mag hier gezegd: veel Nederlanders en andere westerlingen zijn lichamelijk niet eens in staat de oefeningen van de Hatha Yoga uit te voeren zoals deze op foto's en tekeningen staan afgebeeld, of door een soepele lerares wordt voorgedaan. Daar is een simpele reden voor: hun lichaamsbouw staat het niet toe! (De lichaamsbouw van vrouwen is ook nog eens gunstiger voor Yogabeoefening dan de bouw van mannen.) Een tweede reden is: als de lichaamsbouw het wél zou toestaan, dan staat de ontwikkeling van hun spieren en pezen het niet (meer) toe. Veel Yogahoudingen vereisen de lenigheid van een geoefende gymnast(e).  

Hatha Yoga voor westerlingen

Wie Hatha Yoga wil beoefenen om inzicht te krijgen in zichzelf, hoeft niet over een lichaam te beschikken dat in souplesse kan wedijveren met dat van een jonge slanke vrouw met een verleden als topturnster. Waarover wél beschikt dient te worden is de wil om eigen lichaam en geest te onderzoeken, en lichaam en geest energetisch met elkaar in balans en harmonie te brengen. Daarvoor is het noodzakelijk om lichaamsgevoel te ontwikkelen. Het op een juiste manier uitvoeren van asana's en ademoefeningen helpt daarbij. Begeleiding van een leraar is absoluut aan te raden. Hatha Yoga leren uit een boekje of via het bekijken van video's is af te raden, omdat boekjes en video's geen correcties aan kunnen brengen in wat er in de uitvoeringspraktijk gebeurt. Pas nadat asana's en ademoefeningen correct zijn aangeleerd, is het mogelijk én zelfs aan te raden om met het geleerde zelfstandig regelmatig verder te gaan.       

Volgens overlevering zouden er 84.000 asana's bestaan, maar dat getal is symbolisch bedoeld. Het zijn er gewoon veel, en ook nogal uiteenlopend in moeilijkheidsgraad. Er zijn echter maar drie essentiële houdingen: 1) op de juiste manier liggen; 2) op de juiste manier zitten en 3) op de juiste manier staan!  

Alle andere oefeningen zijn daar volledig aan ondergeschikt! Daarnaast speelt het aanvoelen van de juiste spanning en de juiste ontspanning in spieren en pezen een grote rol, en de juiste positie van lichaamsdelen ten opzichte van elkaar, afhankelijk van de ingenomen houding. Ervaren van druk opbouw en druk afname in de buik, borst, keel - eigenlijk op en in allerlei plaatsen van het lichaam (!) door ademen, bewegingen, aanhouden en veranderen van houding en de werking van de zwaartekracht, is allemaal nuttig en zinvol. Zo zijn er nog meer elementen in de Hatha Yoga die iedereen kan beoefenen met als voornaamste doel het verkrijgen van inzicht in zichzelf via intens doorvoelen van het eigen fysieke lichaam. Als het niet anders kan, is dit zelfs te leren in een ziekenhuisbed, in een rolstoel of op krukken. Onder goede begeleiding kunnen ook blinden en slechtzienden, slechthorenden en volledig doven dit leren. Het doel van Hatha Yoga is immers niet het verwerven van wonderbaarlijke krachten, noch het behalen van olympische medailles of zelfs maar het winnen van een wedstrijd voor amateurs. Competitie is volledig vreemd aan Yoga, en dus ook aan hatha Yoga. Indien er door het beoefenen van Hatha Yoga blessures optreden, is er ingegaan tegen de regel: er mag nooit en nimmer ook maar iets worden geforceerd!